تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٨ - كلام مرحوم مصنف در ذيل مقاله اردبيلى(ره)

ترجمه:

مقاله مرحوم محقّق اردبيلى در زبدة البيان‌

مرحوم محقّق اردبيلى در كتاب آيات الاحكامش (زبدة البيان) در ذيل آيه‌ «ولا تعاونوا على الاثم» مى‌فرمايند:

على الظّاهر مقصود از اعانه بر معاصى يا اعانه بر معاصى با قصد تحقّق وقوع آنها بوده و يا بر وجهى استكه عرفا عنوان اعانه صادق باشد مثل اينكه ظالم عصا را از شخصى طلب كند تا با آن مظلومى را بزند پس آن شخص عصا را به ظالم اعطاء نمايد يا قلم را مطالبه كرده تا با آن ظلمى را تحرير و ترقيم كند پس صاحب قلم آنرا بوى بدهد و امثال اينها از امورى كه عرفا معونه و كمك بر عصيان محسوب مى‌شوند، بنابراين بر تاجرى كه تجارتش صرفا بخاطر حصول غرض خود بوده اگرچه البتّه از درآمدى كه عائد او مى‌شود مى‌بايد مبلغى نيز به عشّار بدهد صدق نمى‌كند كه وى معاون ظالم و عشّار بوده و در اخذ عشور بوى كمك كرده است چنانچه بر حاجى كه از او مالى را ظالم از روى ظلم و ستم مى‌ستاند اطلاق معين الظّلمه نمى‌توان كرد و غير ايندو از موارد عديده و بسيار ديگر، در نتيجه بايد بگوئيم:

بر فروش انگور بكسيكه آنرا شراب درست مى‌كند يا چوب را بشخصى كه از آن بت و صنم مى‌سازد و مى‌فروشد صدق اعانه معلوم نيست و لذا در روايات صحيحه حكم بجواز اين بيع شده و رأى اكثر فقهاء نيز چنين است.

تمام شد كلام محقّق اردبيلى رفع اللّه مقامه.

كلام مرحوم مصنّف در ذيل مقاله اردبيلى (ره)

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

حقّا مرحوم اردبيلى در آنجا كه صدق اعانه را بر قصد معلّق نكرده و بطور مطلق قائل نشده كه بدون قصد اعانه صادق است بلكه تحقّق آنرا بر قصد يا صدق عرفى معلّق نموده نظر دقيقى را ارائه داده‌اند ولى در عين حال مى‌توان گفت:

شكّى نيست در اينكه وقتى مقصود فاعل از فعل اين نباشد كه غير بمقصدش‌